Turew

HISTORIA

Turew to wieś w pow. kościańskim, położona 12 km na wsch. od Kościana, nad Racockim Rowem (prawym dopływem Obry), w rolniczej okolicy, z dala od głównych linii komunikacyjnych.
Krajobraz tu niezwyczajny: w płaskiej, rolniczej okolicy pojawiają się pasy drzew i krzewów, kępy zarośli i ciągnące się wzdłuż dróg aleje. Ten unikatowy pejzaż powstał w wyniku przemyślanej działalności dziewiętnastowiecznego gospodarza Turwi – Dezyderego Chłapowskiego. Paradoksem jest, że ów doskonały rolnik i prekursor nowoczesnych metod gospodarowania znany jest bardziej jako oficer napoleoński czy generał z okresu powstania listopadowego, a przecież kariera wojskowa, choć świetna, stanowiła tylko epizod w jego długim, pracowitym życiu. Życiu, które spędził głównie w Turwi, przekształcając zaniedbany majątek w kwitnące, nowoczesne gospodarstwo.

Wieś znana jest od 1395 roku. Turew w 1448r. trafia w ręce Jana i Tomisława, synów Mikołaja Słupskiego. Po Janie  odziedziczyli ją jego synowie Jan i Stanisław. Jan za część Słupii ustąpił z Turwi, która cała znalazła się w rękach Stanisława. Po nim dziedziczyli jego synowie Jan i Maciej. Wieś przejął jednak Maciej. Po nim dobra przeszły w ręce Jerzego Turewskiego, który zmarł bezpotomnie. Jego spadkobiercy sprzedali Turew  opiekunom Jana Rąbińskiego. Po nim wieś odziedziczyła jego córka Zofia, która Turew, Wronowo, część Żabna, Urbanowo, Piersko, Komorowo, Długie Stare i Nowe przekazała synowi Balcerowi Strzeleckiemu. Po nim wieś odziedziczyła jego córka Barbara Daćbogowa Baranowska, która przekazała ją następnie swojemu ojczymowi Piotrowi Górskiemu z Mołosławia. W 2 połowie XVII w. Turew należała do Hieronima Pogorzelskiego, Wacława Zaleskiego i Konstantego Opalińskiego. W 1684 syn Konstantego oddał część majątku, także Turew ,wujowi Wacławowi. Syn Wacława, Aleksander sprzedał  w 1698r. majętność wraz z Wronowem i Żabnem Władysławowi Radomickiemu z Białcza.

W roku 1730 Turew, Wronowo i Żabno kupił podczaszy poznański Ludwik Chłapowski. Następnie wieś odziedziczył jego syn Stanisław, kasztelan międzyrzecki. Majątek przekazał synowi Józefowi, staroście kościańskiemu, który sprzedał Wyskoć, Żabno i Rogaczewo, a kupił Kurzą Górę, Bonikowo i Rąbiń. Po nim w 1821 r. dziedziczył jego syn Dezydery Chłapowski.  Po śmierci żony nie zajmował się majątkiem. Przekazał go natomiast synowi Tadeuszowi. W 1879 roku wieś należała do czworga jego małoletnich dzieci – Zygunta, Antoniny, Marii i Heleny. Następnym właścicielem Turwi był Zygmunt Chłapowski, a po nim Tekla Chłapowska z Mańkowskich. W 1928 r. właścicielem Turwi został Krzysztof Morawski. W rękach Chłapowskich Turew pozostała do 1939 roku.

Od 1951 roku w Turwi znajduje się siedziba Zakładu Biologii Rolnej Instytutu Ekologii Polskiej Akademii Nauk.

W 1992 r. utworzono na tym terenie Park Krajobrazowy im. gen. Dezyderego Chłapowskiego (pow. 17200 ha)


Dąb „Dezydery”

Przy wschodniej elewacji pałacu wznosi się neogotycką kaplica pw. NMP Niepokalanie Poczętej, zbudowana w latach 1847-48. Tradycja rodzinna przekazuje, że jej projekt opracowała córka generała – Zofia. Kaplica na poziomie pierwszego piętra jest połączona z pałacem gankiem wspartym na arkadzie. Zbudowana została w latach 1846-1847, w stylu neogotyku angielskiego. Nakryta dachem wysokim dwuspadowym, wewnątrz ołtarz neogotycki. Pod galerią, między pałacem a kaplicą, w zachodniej ścianie kaplicy wmurowana została pamiątkowa tablica poświęcona pamięci prof. Zdzisława Wilusza – założyciela i kierownika stacji PAN w Turwi.


Kaplica pałacowa


Oficyna – zbudowana ok. XIX w., klasycystyczna. Murowana, otynkowana na rzucie wydłużonego prostokąta, jedenastoosiowa. Parterowa z użytkowanym poddaszem, nakryta mansardowym dachem z lukarnami, dachówką.


Budynek Przedszkola Samorządowego w Turwi – dawna oficyna

Dawny dom ogrodnika – zbudowany ok. XIX w., murowany, otynkowany na rzucie prostokąta, parterowy, dach dwuspadowy z naczółkami, kryty dachówką

DEZYDERY CHŁAPOWSKI

         Najwybitniejszym mieszkańcem Turwi jest z pewnością Dezydery Chłapowski ( 1788 – 1879) – generał, działacz gospodarczy, absolwent kolegium pijarów w Rydzynie, adiutant gen. H. J. Dąbrowskiego, od 1808 oficer ordynansowy Napoleona, otrzymał tytuł barona cesarstwa. Walczył w kampaniach: hiszpańskiej, austriackiej, moskiewskiej i saskiej. Niezadowolony z polityki Napoleona wobec Polski składa dymisję. Brał udział w Powstaniu Listopadowym, walczył pod Grochowem. Według historyka Wacława Tokarza był jedynym, który nadawał się na naczelnika powstania.

Właściciel Turwi Dezydery Chłapowski jest znany nie tylko jako patriota walczący o wolność swojej ojczyzny, czy działacz polityczny ale przede wszystkim jako twórca nowego systemu gospodarowania. Przebywając w Anglii i Szkocji przywiózł nowe metody uprawy roli. Szybko wprowadził je na teren swego majątku.

Należą do nich:
wprowadzenie płodozmianu  w miejsce trójpolówki, uważał, że każda roślina ma odmienne potrzeby nawozowe
siew roślin motylkowych
grodzenia  i zadrzewianie śródpolne czyli pasy wiatrochronne, które miały za zadanie chronić glebę przed wysuszaniem, a przez to podnosić wydajność pól, zadrzewienia urozmaicały także krajobraz, przez co północno – wschodnia część regionu kościańskiego jest przepięknie zadrzewiona ,niektóre pozostały do dziś, nadając okolicy, wygląd kulturalny i urozmaicając ich mało malowniczy krajobraz,

stosował nowoczesne narzędzia i maszyny rolnicze, jako pierwszy sprowadził ok. 1820r  pług szkocki, który zapewniał głębszą orkę oraz młockarnię kieratową,
zastosował dreny, które wykonane były z chrustu i kamieni,
uporządkował i rozwinął gospodarstw leśne około 800 ha lasu

Tak samo jak gospodarstwo polowe generał Chłapowski udoskonalił gospodarkę zwierzęcą:
rozwinął hodowlę owiec szlachetnych -Rambouillet o cienkim runie, które zostały sprowadzone z Malmaisom pod Paryżem, rezydencji cesarzowej Józefiny, powiększył stado do około 1600 – 1800 sztuk,
sprowadził z Anglii odmianę krów Schwyzer /.szwyców / oraz Szwajcara potrafiącego wyrabiać nabiał np. masło, które sprzedawano w Poznaniu.

Dzięki Chłapowskiemu Turew stała się majątkiem uprzemysłowionym:
wybudował jedną z pierwszych w Wielkopolsce cukrowni
wybudował gorzelnie, która istnieje do dziś,
niektóre źródła wspominają również o olejarni i browar.


          BŁ. BRAT JÓZEF ZAPŁATA

Z Turwią związany był Błogoławiony Brat Józef Zapłata, ur. w Jerce 5 stycznia 1904r. Jego rodzina osiedliła się w 1909r. w pobliskim Wronowie. Józef uczęszczał do Szkoły Powszechnej w Turwi, którą ukończył w 1918r., chodził do tamtejszej kaplicy przypałacowej, do kościoła w Wyskoci i w Błociszewie, gdzie była jego parafia. W 1927r. wstąpił w Puszczykowie do zgromadzenia Braci Serca Jezusowego. W latach trzydziestych pełnił służbę zakrystianina. Był przełożonym przy kościele św. Elżbiety we Lwowie. Później przeniesiony został do Poznania, do służby w Kurii Arcybiskupiej i Kancelarii Prymasa Polski Kardynała Augusta Hlonda.


Bł. Ojciec Zapłata.

Po wybuchu wojny Prymas Hlond zwolnił cały personel Kurii do domów rodzinnych lub zakonnych. Tylko Brat Józef pozostał w domu arcybiskupim, gdzie 3 października 1939r. przy rewizji domu został aresztowany przez gestapo i osadzony w Cytadeli w Poznaniu. Stąd wywieziono go do Kazimierza Biskupiego, gdzie klasztor zamieniono na więzienie. W sierpniu 1940r. wywieziono Józefa do obozu koncentracyjnego w Mautchausen w Austrii, a następnie do obozu w Gusen. 8 grudnia 1940r. osadzono go w obozie koncentracyjnym w Dachau w Bawarii. Tam stał się numerem 22099. Zmarł na tyfus 19 lutego 1945r.

 

 

 

artukuł zaczerpniety z http://szkola.interklasa.pl/m034/pl/region/turew/turew.htm

MapPress

Dodaj komentarz